Hỏi đáp dịch vụ y tế hôm nay

Hỏi đáp dịch vụ y tế

Paracetamol không lành như bạn tưởng Dùng Thuốc nên biết

Paracetamol là một Thuốc giảm đau, hạ sốt được sử dụng rộng rãi nhất và có hàng trăm sản phẩm Thuốc khác nhau có chứa paracetamol. Đây là một Thuốc tương đối an toàn nếu sử dụng đúng, nhưng nó cũng rất độc nếu sử dụng bừa bãi.
Paracetamol là một Thuốc giảm đau, hạ sốt được sử dụng rộng rãi nhất và có hàng trăm sản phẩm Thuốc khác nhau có chứa paracetamol. Đây là một Thuốc tương đối an toàn nếu sử dụng đúng, nhưng nó cũng rất độc nếu sử dụng bừa bãi.

Vì sao Thuốc “lành” mà lại gây độc?

Với liều điều trị, sau uống khoảng 1 giờ, Thuốc được hấp thu hoàn toàn. Khi dùng quá liều, Thuốc được hấp thu hết sau 4 giờ, ngoại trừ khi bệnh nhân uống đồng thời các Thuốc làm chậm quá trình rỗng dạ dày và khi Thuốc ở dạng giải phóng chậm thì thời gian hấp thu lâu hơn.

90% Thuốc được chuyển hóa theo con đường sunphat hóa và glucuronit hóa, phần còn lại được hệ enzym cytochrome P-450 chuyển hóa nốt (hệ này chủ yếu ở gan). Hoạt động chuyển hóa phụ thuộc theo tuổi, ở tuổi càng nhỏ thì chuyển hóa theo con đường sunphat càng nhiều, đến 12 tuổi thì chuyển hóa paracetamol ở trẻ em giống người lớn. Một chất chuyển hóa do hệ enzym cytochrome P-450 giải phóng là N-acetyl-p-benzoquinoneimine (NAPQI) gắn với màng tế bào gan và nếu không bị trung hòa bởi các chất chống ôxy hóa thì sẽ gây tổn thương lớp màng lipid kép của tế bào. Glutathione của gan là chất chống ôxy hóa chủ yếu, chất này gắn và trung hòa NAPQI. Khi quá liều paracetamol thì kho dự trữ glutathione bị cạn kiệt dần và nếu thiếu hụt mất trên 70% số lượng bình thường thì NAPQI không bị trung hòa và sẽ gây tổn thương cho tế bào gan.

Về mặt lý thuyết, tất cả các chất ảnh hưởng hệ enzym này đều ảnh hưởng đến lượng NAPQI tạo ra. Các chất có thể gây cảm ứng với hệ enzym này bao gồm ethanol, INH, rifampin, phenytoin, carbamazepine, khói Thuốc lá và thực phẩm hun bằng than củi. Những người dùng Thuốc chống động kinh kéo dài, nghiện rượu, dùng Thuốc chống lao kéo dài có diễn biến của ngộ độc paracetamol nặng nề hơn đối tượng khác. Trẻ em dưới 5 tuổi tỏ ra có khả năng đề kháng với các tác dụng độc của paracetamol, nguyên nhân người ta chưa rõ.

Cảnh báo cho những trường hợp đặc biệt

Với những đặc điểm chuyển hóa như trên, cần hết sức thận trọng khi sử dụng paracetamol, nhất là trong những trường hợp đặc biệt.

Phụ nữ có thai: Paracetamol là Thuốc hạ sốt giảm đau không có chống chỉ định ở phụ nữ có thai, người ta chưa thấy có tác dụng gây quái thai của Thuốc này. Tuy nhiên, khi quá liều paracetamol có thể gây độc với thai vì Thuốc này dễ dàng qua được nhau thai và ở thời điểm 14 tuần, bào thai đã có khả năng chuyển hóa paracetamol và tạo ra NAPQI. Việc chậm trễ điều trị có thể dẫn đến Tu vong của bào thai.

Người nghiện rượu: Những người nghiện rượu khi dùng quá liều paracetamol có nguy cơ ngộ độc cao hơn và một số nghiên cứu cũng thấy tỷ lệ Tu vong cao hơn người bình thường. Tính dễ bị ngộ độc paracetamol ở đây có lẽ do dự trữ glutathione bị giảm khi nghiện rượu và lượng NAPQI tạo ra nhiều hơn do hiện tượng entanol gây cảm ứng hệ enzym cytocrom P450.

Quá liều paracetamol kéo dài: Liều paracetamol dùng hàng ngày được khuyến cáo là không quá 60 – 80mg/kg/ ngày và không được quá 4g/ngày với người lớn, không quá 80mg/kg với trẻ em. Khi dùng với liều cao hơn kéo dài có thể gây ngộ độc.

Quá liều mạn tính paracetamol thường do sai lầm về điều trị trong các hoàn cảnh sau: Bệnh nhân tăng dần liều hàng ngày do tin rằng Thuốc an toàn, sử dụng thêm các biệt dược khác cũng có chứa paracetamol hoặc bệnh nhân là trẻ em nhưng lại dùng các biệt dược chứa paracetamol của người lớn.

Ai dễ bị ngộ độc?

Những bệnh nhân nhịn đói: do chuyển hóa paracetamol theo con đường glucuronit hóa bị giảm và tăng chuyển hóa qua hệ cytocrom P450 dẫn tới việc tạo ra nhiều NAPQI hơn.

Uống rượu trong vòng 5 ngày trước đó hoặc nghiện rượu: do ethanol gây cảm ứng hệ enzym cytocrom P450 và lượng glutathione bị cạn kiệt do dùng rượu liên tục. Hơn nữa, ngộ độc paracetamol ở người nghiện rượu có thể dễ bị bỏ qua do hiện tượng tăng transaminase được nghĩ là do nghiện rượu.

Tóm lại, dù paracetamol được coi là một Thuốc khá an toàn và được bán rộng rãi trên thị trường với rất nhiều tên biệt dược khác nhau thì chúng ta cũng không nên tự ý dùng Thuốc, nhất là trong những trường hợp đặc biệt như phụ nữ có thai hay người nghiện rượu, trước khi sử dụng dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc nhân viên y tế.

ThS. Nguyễn Bạch

Mạng Y Tế
Nguồn: Nguồn Internet (news-paracetamol-khong-lanh-nhu-ban-tuong-dung-thuoc-nen-biet-14409.html)

Chủ đề liên quan:

paracetamol

Tin cùng nội dung

  • Paracetamol (acetaminophen) là một loại Thuốc rất phổ biến, thường được mọi người sử dụng trong các trường hợp hạ sốt, giảm đau.
  • Bệnh nhức nửa đầu tương đối phổ biến, chiếm 10% dân số, nữ thường khổ sở vì bị nhiều hơn nam, đặc biệt thường gặp ở phụ nữ trẻ dưới 45 tuổi.
  • Khảo sát của các nhà khoa học Úc tại ĐH Sydney mới được công bố trên Tạp chí Y khoa Anh cho thấy Thu*c paracetamol không công hiệu đối với bệnh đau lưng cũng như ít công hiệu với chứng viêm khớp gối và khớp háng nhưng lại có thể gây hại cho gan.
  • TS. John McBride và các cộng sự thuộc Bệnh viện nhi Akron ở bang Ohio (Mỹ) đã tiến hành nghiên cứu với 520.000 trẻ em ở 54 quốc gia trên thế giới.
  • Bé Giang 6 tuổi đang khỏe mạnh bỗng dưng lăn ra ốm, người nóng hầm hập. Chị Loan (mẹ của bé Giang) cặp nhiệt độ cho con, thấy con sốt tới hơn 39 độ C nên chị đã vội vàng chạy ra hiệu Thuốc mua ngay vỉ paracetamol về cho con uống. Sau khi uống Thuốc được hơn 1 ngày thì bé Giang lại có biểu hiện đỏ môi và sau đó thì nổi nhiều bọng nước ở tay và chân.
  • Khi bị nhức đầu (đau đầu) người bệnh có thể nhức ở một bên đầu (nhức nửa đầu) hoặc hai bên đầu nhưng cũng có thể nhức ở phía trước trán hoặc phía sau đầu.
  • Các Thuốc giảm đau, chống viêm thường được sử dụng trong điều trị các bệnh về xương khớp.
  • Đau, sốt là triệu chứng của nhiều bệnh, trong đó có các bệnh truyền nhiễm, các bệnh xuất hiện nhiều khi thời tiết nắng nóng và paracetamol là Thu*c thường được sử dụng để điều trị các triệu chứng này.
  • Paracetamol là loại Thuốc giảm đau, hạ sốt thông thường và phổ biến nhất hiện nay, được bán mà không cần sự kê đơn của bác sĩ. Người bệnh thường có tâm lý sử dụng ngay paracetamol khi có triệu chứng sốt và cảm cúm.
  • Đau là triệu chứng thường gặp và gây nhiều phiền toái, khó chịu cho người bệnh. Để chế ngự các cơn đau, giải pháp được lựa chọn đầu tiên là dùng Thuốc.
Tải ứng dụng Mạng Y Tế trên CH PLAY