. .
Giới thiệu • Băng huyết sau sanh là một cấp cứu sản khoa • Xuất hiện sau sanh thường, sanh thủ thuật hay mổ lấy thai • Đi kèm nhiều biến chứng: shock, suy thận cấp, ARDS, rối loạn đông máu, hc Sheehan • Tỉ suất – 4% sau sanh ngả âm đạo – 6-8% sau mổ lấy thai. • Trên TG: có 4 phụ nữ tử vong vi BHSS/ 1 phút ( PPH 2012) • Trên TG: có 7 phụ nữ tử vong vi BHSS/ 1 phút ( hight rick pregnancy 2015 )
• BHSS: nhiều định nghĩa – phổ biến nhất là: – Ước tính máu mất ≥ 500ml sau sanh ngả âm đạo hay trên 1000ml sau mổ lấy thai – Vấn đề: nghiên cứu ước tính lượng máu mất (Andolina K 1999, Stafford I 2008) • Máu mất trung bình sau sanh ngả âm đạo và MLT lần lượt xấp xỉ từ 400 đến 600 ml và 1000ml • Bác sĩ lâm sàng thường đánh giá lượng máu thấp hơn máu mất thực sự
vNguyên phát (bhss sớm) – Trong 24 giờ sau sanh (Cunningham1993) – Thường do: đờ tc, sót nhau, rách đường sinh dục dưới, vỡ tc, lộn tử cung và bất thường bánh nhau. vThứ phát (bhss muộn) – 24 giờ (Dewhurst1966) đến 12 tuần (Rome1975) – Thường do sót nhau, nhiễm trùng, bệnh lý huyết học.
YẾU TỐ NGUY CƠ 1. Chuyển dạ kéo dài,hoặc quá nhanh 2. Tăng co kéo dài 8. Đa sản 9. Thai lưu 3. Tiền sản giật-sản giật 10. mẹ béo phì ( BMI >35) 4. SP có điều trị MgSO4, hoặc thuốc 11. Có tiền sử mổ trên cơ Tc giảm co (UXTC) 5. TC quá căng: thai to, đa thai, đa ối 12. Bất thường về mô nhau: 6. Nhiễm trùng ối NBT, NTĐ,NCRL 7. tiền căn BHSS hoặc có ra huyết 13. Dân tộc Châu Á trong thai kỳ nầy
NGUYÊN NHÂN • Chảy máu sau sanh có thể do kết hợp nhiều nguyên nhân – Mất trương lực cơ TC (đờ tử cung) – Chấn thương – rách – Rối loạn bong - sổ nhau – Rối loạn đông cầm máu
NHỮNG THAY ĐỔI HUYẾT ĐỘNG HOC/THAI KY • Thứ nhất: sự tăng thể tích huyết tương: trong trường hợp đơn thai, trung bình sẽ tăng 40-50 % thể tích huyết tương ở tuần thứ 30 của thai kỳ và còn tăng trong suốt thai kỳ. Thường bình ổn ở tuần thứ 34 • Thứ hai: tăng khối lượng hồng cầu: có thể tăng đến 20-30% ở cuối thai kỳ • Thứ ba: tăng cung lượng tim của mẹ do sự của thể tích và nhịp tim. Cung lượng tim có thể tăng 30-50%, và đỉnh của sự gia tăng xảy ra ở đầu tam cá nguyệt thứ ba
• Thứ tư:trở kháng hệ mạch máu giảm song song với sự tăng cung lượng tim và thể tích máu • Thứ năm: sự tăng Fibrinogen và các yếu tố đông máu ( II, VII, VIII, IX va X )
SỰ THÍCH NGHI SINH LÝ ĐỐI VỚI SỰ MẤT MÁU • Trong thai kỳ và lúc sanh, có sự thích nghi sinh lý xảy ra khi có sự mất máu, khi thể tích tuần hoàn mất 10% , sự co mạch xảy ra ở cả động mạch và tỉnh mạch nhằm duy trì huyết áp và duy trì sự tưới máu đến các cơ quan đặc biệt • Khi lượng máu mất đến 20% hoặc hơn, sự co mạch không hiệu quả so với sự giảm thể tích nội mạch, và huyết áp sẽ giảm tương xứng với sự tăng nhịp tim. Đồng thời cung lượng tim giảm do sự mất máu tiền tải dẫn đến sự kém tưới máu ở cơ quan đích
• Nếu thể tích nội mạch không được thay thế thích hợp, shock chắc chắn sẽ xảy ra • Trong trường hợp tiền sản giật nặng: sự thích nghi sinh lý nầy bị thay đổi. Không như những sản phụ bình thường, cơ chế bảo vệ của sự tăng thể tích máu bị giảm đối với trường hợp TSG nặng: –Người ta ước đoán sự tăng thể tích huyết tương thấp hơn 9% ở những người bi TSG
- Có sự co mạch đáng kể, lượng máu mất có thể đánh giá không đúng mức bởi vì huyết áp duy trì ở mức bình thường - thiểu niệu : không phải là dấu hiệu đáng tin cậy như là một biểu hiện của sự giảm tưới máu cơ quan đích do mất máu lượng nhiều, bởi vì sự giảm nước tiểu thường là biểu hiện của TSG.
Lượng máu Máu mất (ml) Mạch (lần/phút) Huyết áp Dấu hiệu và triệu mất (%) (mmHg) chứng 10 - 15 500 – 1.000
XỬ TRÍ TÍCH CỰC - QUYẾT ĐOÁN - KHÔNG DO DỰ . BS sản khoa BS gây mê hồi sức Nữ hộ sinh Phối hợp chặt chẽ BS huyết học Người Luôn dự phòng hiến hướng xử trí tiếp theo máu
LẬP ĐƯỜNG TRUYỀN Các bước xử trí bhss TÌM NGUYÊN NHÂN BỆNH HUYẾT HỌC ĐỜ TỬ CUNG TT.ĐƯỜNG SINH DUC SÓT NHAU NHAU CÀI RL THUỐC CO HỒI TC VỠ TC LỘN TC SANH NGÃ ÂĐ MỔ LẤY THAI BÓNG CHÈN MAY ÉP CAN THIỆP NGOẠI KHOA TẮT MẠCH C.L BÓNG CHÈN TRUYỀN MÁU MỞ BỤNG TẮT MẠCH CHỌN MAY ÉP LOC CẮT TỬ CUNG
XỬ TRÍ BHSS 1. Xử trí ban đầu: a) Báo động b) Lập đường truyền TM c) Xét nghiệm: CTM, ĐMTB, nhóm máu, phản ứng chéo d) Xoa đáy TC 2. Thuốc co hồi tử cung 3. Kiểm tra đường sinh dục: Soát lòng TC, kiểm tra đường sinh dục 4. Chèn ép tử cung 5. Tắc mạch 6. Phẫu thuật
ĐÁNH GIÁ BAN ĐẦU VÀ XỬ TRÍ • Hồi sức –Đường truyền TM kim lớn tốt nhất 2 đường –Oxygen qua mask –Theo dõi: M, HA, nhịp thở, nước tiểu –Thông tiểu –Sp02
XOA ĐÁY TỬ CUNG vXoa tử cung bằng tay qua thành bụng cho đến khi máu ngừng chảy. vĐơn giản, rẻ tiền mà hiệu quả cao.
XOA ĐÁY TỬ CUNG • Massage tử cung không làm cải thiện tỷ lệ máu mất >500 ml sau sanh ,nhưng làm giảm nguy cơ phải sử dụng các thuốc co cơ • WHO khuyến cáo massage tử cung nên là phương pháp cần thực hiện ngay khi băng huyết sau sanh (BHSS) được chẩn đoán.
CHÈN ÉP TỬ CUNG BẰNG HAI TAY Một tay chèn tử cung trên thành bụng, tay còn lai đưa vào trong âm đạo để ấn mạnh tử cung giữa hai tay. Hiện tại ít được khuyến cáo.
THUỐC CO HỒI TỬ CUNG 1. OXYTOCIN 2. ERGOMETHYL 3. CARBOPROS (15-methyl PGF2α) 4. MISOPROSTOL ( prostaglandin E1) 5. CARBETOCIN