NGHIÊN CỨU SẢN KHOA - SƠ SINH Nghiên cứu hiệu quả truyền ối trong điều trị thiểu ối tại Bệnh viện phụ sản Hải Phòng Vũ Văn Tâm1, Vũ Thị Minh Phương1 1 Bệnh viện Phụ sản Hải Phòng doi:10.46755/vjog.2022.1.1355 Tác giả liên hệ (Corresponding author): Vũ Thị Minh Phương, email: phuonghtss@gmail.com Nhận bài (received): 20/3/2022 - Chấp nhận đăng (accepted): 5/4/2022 Tóm tắt Mục tiêu: đánh giá kết quả truyền ối điều trị thiểu ối tại Bệnh viện Phụ sản Hải Phòng từ tháng 9/2018 tới 2/2020. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: mô tả tiến cứu, theo dõi dọc. Nghiên cứu được thực hiện trên 40 thai phụ có tuổi thai từ 17 tuần tới 33 tuần, tim thai dương tính, được chẩn đoán thiểu ối (AFI < 50mm). Trong quá trình truyền ối có thể kết hợp chọc ối tìm các bất thường về di truyền. Siêu âm được thực hiện sau mỗi lần truyền ối để đánh giá kết quả. Kết quả: 19/40 bệnh nhân sinh con khỏe mạnh (47,5%), 8 ca thai lưu, 2 ca sảy thai và 11 trường hợp tử vong chu sinh. Tuổi thai trung bình tiến hành truyền ối là 24,38 ± 4,86 tuần; tuổi thai trung bình lúc sinh 30,88 ± 7,39 tuần. Nghiên cứu ghi nhận 2 trường hợp bị rỉ ối phải kết thúc thai kì ở tuần 17 và 20; 17 trường hợp BN chuyển dạ đẻ sau 34 tuần, 2 trường hợp chuyển dạ sinh non từ 28 – 34 tuần, 21 ca sinh < 28 tuần. Tuổi thai tiến hành bơm ối càng cao thì tiên lượng kết cục thai kì có xu hướng tốt hơn. Kết luận: truyền ối có thể đem lại một số lợi ích cho những bệnh nhân thiểu ối. Cần nhiều nghiên cứu với cỡ mẫu lớn hơn. Từ khóa: truyền ối, thiểu ối, kết cục thai kỳ. The efficacy of amnioinfusion in management of oligohydramnios at Hai Phong Hospital of Obstetrics and Gynecology Vu Van Tam1, Vu Thi Minh Phuong1 1 Haiphong Obstetrics and Gynecology Hospital Abstract Objectives: to evaluate the efficacy of amnioinfusion for oligohydramnios at Hai Phong Hospital of Obstetrics and Gynecology 9/2018 to 2/2020. Materials and methods: A prospective study was performed in our hospital. 40 pregnant women found with oligohydramnios at 17 to 33 weeks of gestation received amnioinfusion. Amniocentesis was recommended. Ultrasound scans were performed after each amnioinfusion. Results: the mean of gestational weeks at diagnosis were 24.38 ± 4.86, the mean of gestational weeks at delivery were 30.88 ± 7.39. There were 2 cases with rupture of membranes, 17 cases delivered after 34 weeks of gestation. Conclusions: Amnioinfusion might provide some benefits for oligohydramnios. Keywords: oligohydramnios, amnioinfusion. 1. ĐẶT VẤN ĐỀ dịch đẳng trương vô khuẩn vào buồng ối để tăng thể tích Cạn ối sớm là một bất thường trong sản khoa có thể nước ối cho bào thai, giúp nước ối trở về trạng thái sinh gây suy thai, thiểu sản phổi, thận, dị tật, biến dạng thai lý bình thường. Truyền ối là kỹ thuật lần đầu được tác giả nhi. Cạn ối (thiểu ối) là khi nước ối trong tử cung giảm so Nakayama Nhật Bản ứng dụng năm 1983 điều trị cho với lượng nước ối bình thường tính theo tuổi thai, với chỉ thai phụ bị thiểu ối nặng nhằm giảm nguy cơ thiểu sản số ối AFI < 50mm. Tỷ lệ thai phụ bị thiểu ối chiếm khoảng phổi thai nhi [3]. Đến nay, phương pháp này được xem 0,4-3,9%. Các nguyên nhân gây thiểu ối: bất thường thai như một trong các kỹ thuật can thiệp bào thai có hiệu nhi, suy giảm chức năng bánh rau, thai chậm phát triển.… quả để điều trị bệnh lý thiểu ối. Tuy nhiên, đây là phương Nhiều phương pháp đã được sử dụng để điều trị thiểu ối pháp đòi hỏi kỹ thuật thực hiện đảm bảo độ vô khuẩn và như cho mẹ nghỉ ngơi, uống nhiều nước, truyền dịch cho chính xác cao. mẹ, sử dụng kháng sinh, tuy nhiên chưa đem lại hiệu quả Nhiều tác giả trên thế giới đã đánh giá cao về hiệu rõ ràng [1,2]. quả của thủ thuật truyền ối: tác giả D Gramellini (1998) Truyền ối là một kỹ thuật can thiệp bào thai, đưa so sánh giữa 2 nhóm được truyền ối và nhóm chứng 26 Vũ Văn Tâm và cs. Tạp chí Phụ sản 2022; 20(1):26-29. doi:10.46755/vjog.2022.1.1355
đã ghi tỷ lệ tử vong sơ sinh thấp hơn (5% so với 33%; p dịch ối để xét nghiệm di truyền nhằm loại trừ thiểu ối do 50mm sản phụ được xuất viện và hẹn khám định thiểu ối. Mặc dù kết quả cho thấy tỷ lệ tử vong chu sinh kỳ 1 tuần/lần. cao, nhưng tác giả lưu ý rằng hầu hết các trường hợp - Thủ thuật có thể được lặp lại nếu thiểu ối tái phát mang thai này đều có đa thai bất thường với một kết quả (truyền ối nối tiếp): Chúng tôi theo dõi và siêu âm ngay xấu đã được dự báo trước. Quan trọng là, vì thủ thuật này sau lúc làm thủ thuật và các ngày sau, đánh giá chỉ số ối. làm tăng thời gian chờ sinh, nên nó có thể hữu ích đối với Nếu vẫn thiểu ối (AFI < 50mm) chúng tôi tiến hành truyền những trường hợp mang thai non tháng, từ đó cải thiện ối nối tiếp sau 2 ngày. kết cục chu sinh [7]. - Kết quả chọc ối sẽ có trong vòng một đến vài tuần Tại Bệnh viện Phụ sản Hải Phòng đã thực hiện thủ và độ chính xác của chọc ối xét nghiệm dị tật thai nhi là thuật truyền ối từ tháng 9 năm 2018 với kỹ thuật chuyên 99,4%. Sản phụ sẽ được bác sĩ tư vấn kết quả xét nghiệm, sâu và những cải tiến so với các can thiệp cổ điển trước có những hướng dẫn cụ thể theo từng tình huống của đây, cho đến nay đã điều trị cho 40 bệnh nhân, đạt được thai kỳ. những kết quả khả quan. Vì thế chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm mục tiêu: đánh giá kết quả của kỹ 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU thuật truyền ối trong điều trị thiểu ối tại bệnh viện Phụ Đặc điểm đối tượng nghiên cứu: từ tháng 9/2018 tới sản Hải Phòng. 2/2020 có 40 trường hợp thiểu ối được can thiệp truyền ối. Trong đó có 19 ca đã có sinh con khỏe mạnh, 8 ca 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU thai chết lưu, 2 ca sảy thai và 11 ca tử vong chu sinh. 2.1. Đối tượng nghiên cứu Trong số đó có 3 ca đình chỉ thai nghén do phát hiện bất Các thai phụ có thai bị thiểu ối đồng ý điều trị bằng thường về hình thái và di truyền thai, có 8 ca đình chỉ thai phương pháp truyền ối, thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn và do chậm tăng trưởng nặng. loại trừ dưới đây. - Tuổi thai phụ tại thời điểm can thiệp: 31,94 ± 4,93 - Tiêu chuẩn lựa chọn: Sản phụ thiểu ối (AFI < 50mm); tuổi (min-max: 25-40). còn nguyên vẹn màng ối; tuổi thai từ 16 - 32 tuần. - Tiêu chuẩn loại trừ: sản phụ có tuổi thai dưới 16 Bảng 3.1. Tuổi thai bắt đầu bơm ối tuần, có biểu hiện dọa sảy thai/ dọa đẻ non, rỉ ối, vỡ ối Tuổi thai tiến hành non, thai nhi dị dạng, hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng cấp n % truyền ối tính. Các trường hợp thai thiểu ối đã xác định do bất thường di truyền. < 28 tuần 13 33% 2.2. Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả tiến ≥ 28 tuần 22 67% cứu, theo dõi dọc. Cỡ mẫu: Mẫu toàn bộ, tất cả các bệnh Tuổi thai trung bình 24,38 ± 4,86 nhân thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn và tiêu chuẩn loại trừ (min-max) (17-32) được thực hiện kỹ thuật truyền ối. Từ tháng 9 năm 2018 Tuổi thai được can thiệp truyền ối sớm nhất là 17 đến nay có 40 bệnh nhân thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn tuần. Số ca có thai < 28 tuần được truyền ối là 13 ca bệnh nhân chiếm 33%. Phần lớn các ca can thiệp khi thai > 28 tuần 2.3. Quy trình nghiên cứu (67%). Bệnh nhân được thăm khám, chẩn đoán xác định thiểu ối, loại trừ vỡ ối, rỉ ối, xét nghiệm không có tình Bảng 3.2. Tuổi thai khi kết thúc thai kỳ trạng nhiễm trùng cấp, các trường hợp đạt yêu cầu được Tuổi thai khi kết thúc thực hiện kỹ thuật. n % thai kỳ Các bước tiến hành: Tiến hành tại phòng lab vô trùng; Sát khuẩn, tê tại chỗ; Sử dụng kim chọc dò tủy ≥ 34 tuần 17 42,5 sống 25 xuyên qua thành bụng vào khoang tử cung, ≥ 28 – 34 tuần 2 5 buồng ối; Sử dụng dịch truyền: Natri Clorid đẳng trương; < 28 tuần 21 52,5 Thể tích từ 50 - 100ml mỗi lần bơm tùy thuộc tuổi thai; Tuổi thai trung bình đánh giá chỉ số ối trước truyền và đánh giá áp lực buồng 30,88 ± 7,39 lúc sinh ối trong quá trình can thiệp thủ thuật; đa số các lần (17-40) (min-max) truyền ối, bệnh nhân sẽ được tiến hành đồng thời hút lấy Vũ Văn Tâm và cs. Tạp chí Phụ sản 2022; 20(1):26-29. doi:10.46755/vjog.2022.1.1355 27
Tuổi thai khi kết thúc thai kỳ sớm nhất là 17 tuần (bị rỉ ối phải đình chỉ thai). Số ca kết thúc thai kỳ từ 28- 34 tuần là 2 ca chiếm tỷ lệ 5%, số ca > 34 tuần là 17 ca chiếm tỷ lệ 42,5%. Các ca phải kết thúc thai kỳ trước 28 tuần: 21 ca chiếm 52,5%. - Thời gian theo dõi trung bình từ khi tiến hành lần bơm ối đầu tiên đến khi sinh: 7,2 ± 6,4 tuần. Bảng 3.3. Số lần bơm ối và lượng dịch bơm vào BTC trung bình trong cả quá trình Số lần bơm ối 2,5 ± 1,79 (min-max) (1-6) Lượng dịch trung bình (ml) 106,38 ± 79,69 (min-max) (17-270) Số lần bơm ối trung bình của chúng tôi là 2,5 ± 1,79 lần, trong đó ít nhất là truyền ối 1 lần, nhiều nhất là 6 lần. Tổng lượng dịch bơm vào buồng ối trung bình là 106,38 ± 79,69 (ml), lượng dịch bơm vào ít nhất là 17ml, cao nhất là 270 ml. Bảng 3.4. Kết cục thai kì Kết quả n Tỷ lệ (%) Đẻ con sống 19 47,5 Thai chết lưu 8 20 Sảy thai 2 5 Tử vong chu sinh 11 27,5 Tổng 40 100,0 Có 19/40 ca sinh con khỏe mạnh chiếm 47,5%, 8 ca lại sinh thường lúc thai 33 tuần con 2300g vì vỡ ối sớm thai chết lưu (20%), 2 ca sảy thai (5%) và 11 ca tử vong kèm bệnh lý đái tháo đường, hiện tại nhi khỏe mạnh. chu sinh (27,5%). Trong số đó có 3 ca đình chỉ thai nghén Tuổi thai trung bình lúc sinh là 30,88 ± 7,39 tuần; sớm do phát hiện bất thường về hình thái và di truyền thai, có nhất là 17 tuần và muộn nhất là 40 tuần. Nhiều ca thiểu 8 ca đình chỉ thai do chậm tăng trưởng nặng. ối sau khi can thiệp truyền ối trở thành 1 thai kỳ bình - Tuổi thai trung bình khi chuyển dạ là 36,47 ± 2,46; thường, theo dõi thấy thai kỳ diễn tiến thuận lợi ổn định cân nặng sơ sinh trung bình 2465,8 ± 825,3g. và sinh thường tại 40 tuần. - Tai biến và biến chứng: ghi nhận 2/16 trường hợp rỉ - Thời gian theo dõi trung bình từ khi tiến hành lần ối sau thủ thuật. bơm ối đầu tiên đến khi sinh: 7,2 ± 6,4 tuần. Đây là thời gian kéo dài thai kỳ sau khi tiến hành bơm ối. Kết quả này 4. BÀN LUẬN của chúng tôi có xu hướng cao hơn của tác giả Nguyễn - Tuổi thai phụ tại thời điểm can thiệp: tuổi thai phụ Thu Hoài 2018 đã báo cáo thời gian tiếp tục duy trì thai trẻ nhất 25 tuổi, cao nhất 40 tuổi. Tuổi thai trung bình khi nghén trung bình là: 6,8 ± 5,4 tuần. Sự khác biệt này chưa can thiệp của chúng tôi cũng tương đồng với các nghiên thật sự khác biệt. Trường hợp được giữ thai lâu nhất là cứu khác: tác giả Nguyễn Thu Hoài 2018 (BV Vinmec) 16 tuần, từ 17 tuần đến 33 tuần thì vỡ ối, bệnh nhân sinh báo cáo tuổi thai phụ can thiệp truyền ối trung bình là em bé 2300g khỏe mạnh. 33,13 ± 3,22 tuổi [8]. Đây cũng là độ tuổi sinh đẻ nói Theo nghiên cứu tổng quan hệ thống và phân tích chung, cho thấy thiểu ối có thể xảy ra trên mọi đối tượng, gộp của Shay Porat (2012) đã thống kê trên 4 nghiên trong nhóm dân số nói chung, không cho thấy mối liên cứu quan sát (n = 147) và 3 thử nghiệm ngẫu nhiên có quan về tuổi tác. đối chứng, tác giả ghi nhận thời gian kéo dài thai kỳ từ - Tuổi thai bắt đầu bơm ối: tuổi thai được can thiệp lần bơm ối đầu tiên đến khi sinh là trung bình 14,4 ở truyền ối sớm nhất là 17 tuần. Trong nghiên cứu của nhóm RCT và 11,4 ở nhóm nghiên cứu quan sát. Tác chúng tôi có 2 ca. Có ca truyền ối muộn nhất là 32 tuần. giả D Gramellini (1998) đã ghi nhận truyền ối có hiệu Tuổi thai can thiệp truyền ối trung bình là 24,38 ± 4,86 quả kéo dài thai kỳ ở nhóm thai quý 3 so với các bệnh tuổi. Kết quả này của chúng tôi cũng tương đồng với báo nhân được điều trị bảo tồn (14 ngày so với 5 ngày, p < cáo của tác giả Nguyễn Thu Hoài 2018, với tuổi thai can 0,05). Kết quả của chúng tôi có thể kéo dài thai kỳ hơn thiệp trung bình là 27,0 ± 5,3 tuần, can thiệp sớm nhất là có thể do kỹ thuật và công nghệ ngày càng được cải 17 tuần. tiến, nhờ đó hạn chế tình trạng phải chấm dứt thai kỳ vì Các ca thiểu ối cần can thiệp hay gặp nằm trong tuổi vỡ ối hay rỉ ối. thai trong tam cá nguyệt thứ 3, với chiếm đa số là 67,5% - Số lần bơm ối và lượng dịch bơm vào BTC trung các ca ≥ 28 tuần so với 25,5% các ca < 28 tuần. bình trong cả quá trình: Số lần bơm ối với tổng lượng - Tuổi thai khi kết thúc thai kỳ: Trong 40 thai phụ dịch bơm ối trung bình khác nhau giữa nghiên cứu của được can thiệp truyền ối, có 2 bệnh nhân được can thiệp chúng tôi và tác giả Nguyễn Thu Hoài 2018, đây là sự sớm nhất lúc thai 17 tuần, 2 trường hợp này theo dõi tiếp khác biệt trong cách thức can thiệp kỹ thuật của chúng có 1 trường hợp rỉ ối phải đình chỉ thai, 1 trường hợp còn tôi với các tác giả khác. Do chúng tôi bơm mỗi lần lượng 28 Vũ Văn Tâm và cs. Tạp chí Phụ sản 2022; 20(1):26-29. doi:10.46755/vjog.2022.1.1355
dịch không quá nhiều, không gây ra sự gia tăng áp lực 5. KẾT LUẬN quá lớn trong buồng tử cung, do đó hạn chế làm vỡ ối Nghiên cứu cho thấy truyền ối là một can thiệp bào hay rỉ ối. Điều này giúp bệnh nhân thích nghi từ từ với thai có hiệu quả trong điều trị bệnh lý thiểu ối đối với thai áp lực tăng lên trong buồng ối, cùng với sự kiểm soát phụ tam cá nguyệt thứ 2, tăng thời gian giữ thai trong tử chặt chẽ trên lâm sàng và siêu âm sau truyền ối, giúp cung, cải thiện rõ rệt về chỉ số ối từ đó giảm thiểu các thai phụ có thể có những can thiệp phù hợp với tình ảnh hưởng có hại của thiểu ối đến thai nhi, cải thiện kết trạng thai nhi. cục thai kỳ. Truyền ối cho kết quả khả quan hơn ở tuổi - Kết cục thai kì: Trong 40 ca can thiệp truyền ối có thai can thiệp muộn hơn. 19 ca đã có sinh con khỏe mạnh, 8 ca thai chết lưu, 2 ca sảy thai và 11 ca tử vong chu sinh. Trong số đó có 3 TÀI LIỆU THAM KHẢO ca đình chỉ thai nghén do phát hiện bất thường về hình 1. Thiểu ối. Bài giảng Sản phụ khoa tập 2. Bộ môn Phụ thái và di truyền thai, có 8 ca đình chỉ thai do chậm tăng sản, Trường Đại học Y Hà Nội trang 76-78. trưởng nặng. 2. Trần Nhật Huy, Võ Minh Tuấn. Chỉ số ối, Trắc đồ sinh Kết quả này của chúng tôi được thống kê trên một vật lý. Trắc đồ sinh vật lý biến đổi. Bộ môn Phụ sản, Đại cỡ mẫu lớn hơn các nghiên cứu khác tại Việt Nam. Tại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh 2018. viện Vinmec tiến hành trên 8 bệnh nhân được can thiệp 3. Nakayama DK, Glick PL, Harrison MR, Villa RL, Noall truyền ối nên số liệu không có tính phân loại cao như của R. Journal of Pediatric Surgery. Experimental pulmonary chúng tôi. Tỷ lệ trẻ sinh sống 47,5% là 1 tỷ lệ khả quan hypoplasia due to oligohydramnios and its reversal by trong can thiệp điều trị thiểu ối, điều này đồng nghĩa với relieving thoracic compression; 1983. 18(4). p 347-53. việc cứ 10 bệnh nhân thiểu ối thì chúng tôi có thể cứu 4. D Gramellini 1, G Piantelli, L Delle Chiaie, S Rutolo, E được gần 5 thai nhi nhờ phương pháp này. Đây cũng là Vadora, J Perinat Med. Amnioinfusion in the management phương pháp hiệu quả nhất cho đến hiện nay trong điều of oligohydramnios; 1998. 26(4): p 293-301. trị thiểu ối. 5. Shay Porat. Transabdominal amnioinfusion Trong nghiên cứu của tác giả D Gramellini (1998) for preterm premature rupture of membranes: a số trẻ sinh sống ở nhóm truyền ối cao gấp 3 lần nhóm systematic review and metaanalysis of randomized and không can thiệp. Số trẻ có tổn thương thần kinh nghiêm observational studies. AJOG; 2012. trọng cao hơn ở nhóm không được truyền ối (p < 0,05). 6. Nihida Akhter, Shahnaz Taing, Irfan Nazir Mir, Nadeem Tác giả Nihida Akhter trong nghiên cứu của ông đã ghi Ahmad, Tufail A. Sheikh, Mir Mujtaba Ahmad. Antepartum nhận số ca đẻ non lần lượt là 18 và 45 ở nhóm nghiên transabdominal amnioinfusion in oligohydramnios - a cứu và nhóm chứng. Tỷ lệ nhập viện hồi sức tích cực sơ comparative study. IJRCOG; 2015. 4(4). sinh và tử vong sơ sinh ít hơn trong nhóm truyền ối. Tác 7. Fatima T. Butt, Badreldeen Ahmed. The role of giả Shay Porat (2012) đã kết luận rằng truyền ối nối tiếp antepartum transabdominal amnioinfusion in the cho thiểu ối sớm có thể cải thiện tỷ lệ bệnh tật và tử vong management of oligohydramnios in pregnancy. The chu sinh. Ông ghi nhận tỷ lệ tử vong chu sinh giảm ở Journal of Maternal-fetal and Neonatal Medicine; nhóm truyền ối, cả nghiên cứu quan sát (OR 0,12; CI 95%: 2011.24(3), p 453-457. 0,02–0,61) và các nghiên cứu tiến cứu ngẫu nhiên có đối 8. Nguyễn Thu Hoài, Nguyễn Ngọc Tú, Nguyễn Quốc chứng (OR 0,33; CI 95%: 0,10–1,12). Tuấn. Đánh giá kết quả truyền ối điều trị thiểu ối tại bệnh Như vậy các tác giả trong nước và quốc tế đều ghi viện đa khoa quốc tế Vinmec. Tạp chí Phụ Sản tháng 1; nhận sự can thiệp tích cực của kỹ thuật truyền ối đến kết 2018. cục của thai kỳ, trong việc cải thiện tỷ lệ bệnh tật và tử vong chu sinh. Chúng tôi nhận thấy rằng tuổi thai tiến hành bơm ối càng cao (27 ± 4,3 tuần) thì tiên lượng kết cục thai kì càng có xu hướng tốt hơn. Các thai kỳ trong tam cá nguyệt thứ 3 khi can thiệp truyền ối sẽ có kết quả chu sinh tốt hơn các trường hợp phải truyền ối từ khi thai trong tam cá nguyệt thứ 2. Mức độ chậm tăng trưởng thai nhi trong tử cung tại thời điểm bắt đầu truyền ối là một trong những yếu tố tiên lượng. Đa số những ca thiểu ối có kèm theo chậm phát triển trong tử cung, nhất là chậm phát triển trong tử cung khởi phát sớm trong tam cá nguyệt 2 của thai kỳ đều có kết cục thai kỳ xấu, phải đình chỉ thai hoặc thai lưu. Chúng tôi ghi nhận có 3 ca đình chỉ thai nghén do phát hiện bất thường về hình thái và di truyền thai, có 6 ca đình chỉ thai do chậm tăng trưởng nặng. Điều này cho thấy sự cần thiết tiến hành chọc ối làm xét nghiệm di truyền với những trường hợp thiểu ối. Vũ Văn Tâm và cs. Tạp chí Phụ sản 2022; 20(1):26-29. doi:10.46755/vjog.2022.1.1355 29